Τζένη Παπαχρηστοπούλου – Η θεραπευτική εμπειρία της χαρισματικότητας

Όταν μιλάς για τη χαρισματικότητα, νιώθεις σαν να βρίσκεσαι σε ένα πυκνό δάσος, γεμάτο δυνατότητες και διαφορετικά μονοπάτια. Η πρόκληση είναι να ανακαλύψεις εκείνο που θα σε οδηγήσει σε ένα ξέφωτο, χωρίς να χαθείς μέσα στον πλούτο του.

Η χαρισματικότητα συνδέεται με εξαιρετικά υψηλές νοητικές ικανότητες, οι οποίες συχνά συνυπάρχουν με μια ασύγχρονη συναισθηματική ανάπτυξη. Τα χαρισματικά παιδιά μπορεί να έχουν γνωστικές δυνατότητες πολύ πιο ανεπτυγμένες από εκείνες που αναμένονται για την ηλικία τους, ενώ το συναίσθημά τους δεν ακολουθεί πάντοτε την ίδια αναπτυξιακή πορεία. Ένα εύλογο ερώτημα θα ήταν αν αυτά τα παιδιά στερούνται συναισθημάτων. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: διαθέτουν μεγάλο συναισθηματικό πλούτο και βιώνουν σε βάθος όσα αισθάνονται. Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται η ασυμμετρία, όχι μόνο μέσα στην ατομική τους ανάπτυξη αλλά και στη σχέση τους με τους άλλους. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στο κοινωνικό τους περιβάλλον και να συνδεθούν με τους ανθρώπους γύρω τους, κυρίως με τους συνομηλίκους τους. Γνωστικά προηγούνται συχνά από τα παιδιά της ηλικίας τους, αντιλαμβάνονται ερεθίσματα και λεπτές αποχρώσεις που ίσως δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές από τους άλλους και δίνουν απαντήσεις που μοιάζουν να προπορεύονται της ηλικίας τους. Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν νιώθουν, αλλά αν μπορούν να αντέξουν όλα όσα νιώθουν. Προσπαθούν να εξηγήσουν τα βιώματά τους μέσα από τη λογική και επιστρατεύουν επιχειρήματα για όσα συμβαίνουν γύρω τους, γιατί αυτό είναι το ισχυρότερο όπλο στη φαρέτρα τους. Συχνά αποφεύγουν να αγγίξουν το συναίσθημα, επειδή δυσκολεύονται να αντέξουν τον πόνο που μπορεί να φέρει. Εκεί βρίσκεται και ο κίνδυνος να στιγματιστούν ως «διαφορετικά», «απροσάρμοστα», «παράξενα» ή «ιδιότροπα». Έχει επίσης επισημανθεί ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας ενδέχεται να παρερμηνευθούν και να αποδοθούν βιαστικά σε διαγνωστικές κατηγορίες, όπως η ΔΕΠ-Υ ή η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, ή ακόμη και σε εν δυνάμει διαταραχές προσωπικότητας.

Για τον θεραπευτή, η εμπειρία της συνάντησης με χαρισματικά παιδιά είναι μοναδική. Είναι σαν να ταξιδεύεις μαζί τους στα δικά τους νερά: εσύ κρατάς το τιμόνι του θεραπευτικού πλαισίου, αλλά εκείνα σου αποκαλύπτουν συνεχώς νέους ορίζοντες. Γνωρίζεις καινούργιους τόπους και μαγεύεσαι από τις ξεχωριστές τους ικανότητες και τα ποικίλα ταλέντα τους. Με όποιον τρόπο κι αν προσπαθήσεις να εισχωρήσεις στον κόσμο τους, μπορούν να ανταποκριθούν εξαιρετικά. Έχουν απαντήσεις για όλα και, πολλές φορές, σε στριμώχνουν με ερωτήσεις που αναζητούν την απάντηση ακριβώς όπως την έχουν ήδη σχηματίσει στο μυαλό τους. Όταν, όμως, φτάσεις στο συναίσθημα, αντιλαμβάνεσαι τη δυσκολία. Το στόμα κλείνει. Προσπαθούν να ντύσουν όσα αισθάνονται με λόγια που απορρέουν από τη λογική και συχνά δεν τα καταφέρνουν. Είναι έντονη η αγωνία τους να βιώσουν το αίσθημα του ανήκειν και, μέσα από αυτό, να χτίσουν την ταυτότητά τους. Νιώθουν ότι δεν μπορούν να ενταχθούν στην ομάδα των συνομηλίκων, η οποία συχνά τα απορρίπτει, απλώς επειδή δεν τα κατανοεί.

Τα ίδια τα παιδιά συχνά αδυνατούν να κατανοήσουν συναισθηματικά όσα τους συμβαίνουν. Νιώθουν ότι απορρίπτονται και αναζητούν διαρκώς συνοδοιπόρους· επιζητούν αποδοχή, στοργή και μοίρασμα, αλλά δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτή την ανάγκη με λόγια. Έτσι, μπαίνουν σε έναν κύκλο ατέρμονων

εξηγήσεων με γνώμονα τη λογική, επειδή φοβούνται το ίδιο τους το συναίσθημα. Προχωρούν παρακάτω, μόνο και μόνο για να συναντήσουν ξανά τις ίδιες δυσκολίες.

Είναι σημαντικό αυτά τα παιδιά να αναγνωριστούν από τον κόσμο μας. Η ματιά τους και η προσφορά τους είναι πολύτιμες. Εξίσου πολύτιμο, όμως, είναι να προστατευτούν από τις πληγές που μπορεί να συσσωρεύονται ήδη από τα παιδικά τους χρόνια και από το οδυνηρό αίσθημα ότι κανείς δεν τα κατανοεί. Ας ανοίξουμε, λοιπόν, την αγκαλιά μας για να χωρέσει αυτά τα μοναδικά παιδιά — όχι ζητώντας τους να γίνουν λιγότερο διαφορετικά, αλλά μαθαίνοντας εμείς να βλέπουμε και να κατανοούμε τη διαφορετικότητά τους.